RUSYA

Rusya Çay Kültürü, Rusya ya da resmî adıyla Rusya Federasyonu (Rusça: Rossiyskaya Federatsiya), Doğu Avrupa ile kuzey Asya’ya yayılmış ve 17,075,400 km²’lik yüzölçümü ile dünyanın en geniş ülkesidir. Nüfus olarak ise sıralamada sekizincidir.

RUSYA ÇAY KÜLTÜRÜ

Ruslar çayla bütünleşmiş bir başka millet. Çay Rusya’nın kültürünün önemli bir parçası. 2005 yılında yapılan bir çalışmaya göre Rusların %82’si her gün çay tüketiyor. Çay içerdiği antioksidanlar, mineraller vb ile Rusların diyetine katkı sağlayan ve aynı zamanda da ekonomik, önemli bir kaynaktır. Çay sıcak ve içtenliğin simgesi bir içecek olmasıyla da Ruslara hitap eden bir içecek olagelmiştir.

TARİHÇE

1638’den bu yana çayın Rusya’da zengin bir tarihi olmuştur. Rusya’nın soğuk iklimine de bağlı olarak bugün fiilen çay Rusya’nın milli içeceği durumundadır. Rusya çay kültürünün en önemli öğelerinden biri misafirperverlik ve konforun bir parçası haline gelmiş semaverdir. Geleneksel olarak ikindileri içilen çay daha sonraları gün boyu ve özellikle de yemeklerden sonra ve de tatlı eşliğinde içilen bir içecek haline gelmiştir.

Çayın Rusya’ya gelmesi bir Moğol hükümdarının I. Çar Michael’a 65-70kg çay bağışlamasıyla başladı. Jeremiah Curtin’e göre çayın Rusya tarihindeki başlangıcı Vassili Starkov’un Altyn Hanına elçi olarak gönderilmesiyle başladı. Elçiye Çar’a hediye edilmek üzere 115 kg kadar çay verilmişti. İlk etapta elçi bu hediyeyi geri çevirmişti çünkü bu kadar kuru yaprağın bir işe yaramayacağını düşünmüştü, ama Han’ın ısrar etmesiyle çay Rusya’ya gelmiş oldu. 1679 yılında Rusya Çin’le düzenli deve kervanlarıyla çaya karşılık kürk vermek üzere anlaşma yaptı. Moskova’daki Çin büyükelçisi I. Alexis’e birkaç sandık çay hediye etti. Ancak kullanılan ticaret yolunun zorlu olması dolayısıyla çayın fiyatı oldukça yükseldi ve çay sadece kraliyet ailesi ve çok zengin Rusların içebildiği bit içecek haline geldi.

1689’da Sibirya’nın Rusya’ya bağlandığı Nerchinsk anlaşması sayesinde tüccarların Rusya ve Çin arasında kullandıkları Çay Yolu’nun oluşturulması dikkate alındı. Nerchinsk Anlaşması ve Kiakhta Sözleşmesi sayesinde Rusya Çin’den çay için gelen kervan sayısını artırdı. 1706’da Büyük Petro tüccarların Pekin’e ticaret yapmasını yasadışı hale getirdi. 1736’da Büyük Catherine Çin’le çay ticaretini düzeli hale getirdi. 1796 yılında Çin’den yapılan çay ticareti yaprak ve tuğla çay olmak üzere 1360 ton civarındaydı ve bu miktar da çayın fiyatının düşmesi dolayısıyla orta sınıf halkın da çay içebilmesi anlamına geliyordu.

Kiaktha çay ticareti için zirve yıl 1824, kervanlar için ise 1860 yılıdır. Bu tarihten sonra Trans-Sibirya tren yolunun ilk ayağının yapılmasıyla düşüşe geçti. Tren yolunun 1880 yılında tamamlanmasıyla daha fazla çay çok daha kısa sürelerde getirilebiliyordu. 19. yüzyılda Çin çayındaki düşüşle Rusya Odesa ve Londra’dan daha fazla çay ithal etmeye başladı. 1905 yılında atlı, 1925 yılında ise kervanla çay ticareti sona erdi. 2002 yılında Rusya’nın ithal ettiği çay miktarı 162 000 ton civarındaydı. 18. yy’da çay fiyatları orta derecede düşmüştü. İlk yerel çay ekimi 1814’de Nikist botanik bahçelerinde yapılırken ilk endüstriyel ekim 1885’te yapıldı. İkinci Dünya Savaşı’nda çay endüstrisi bir kalkışa geçmezken, savaşı takiben büyük oranda genişledi. Buna rağmen 1990ların ortasında çay üretimi durma noktasına geldi. Günümüzde Rusya’da çay üretimi Sochi çevresindeki dünyanın en kuzeyindeki çay bahçelerinde devam etmektedir. Geleneksel olarak siyah çay en çok tüketilen çay olmasına karşın yeşil çay da yükseliş gösteriyor. Siyah ya da yeşil Rusya’da tüm çay çeşitleri sıcak servis ediliyor.

ÇAY KÜLTÜRÜ

Rus çay kültüründe çay kendi içinde gelişen bir içecek değildir, varlıklı sınıflar çay kültürünü reçeller, şuruplar, kekler, pastalar, kurabiyeler, geleneksel krepler, pirozkhi, limon ve diğer tatlılarla süslemiştir. Bu da arkaik deyimle benzerlik gösterir, “чай да сахар” (çay ve şeker).

Rus dilinde çay tüketimiyle ilgili bazı deyişler kullanılır; “чайку-с?” (kabaca; biraz çay?), “побаловаться чайком”(çaya düşkünlük) gibi. 19. yüzyılda çay kasaba sınıfında; küçük burjuvazi ve tüccarlar üzerinde zafer kazanmıştır. Bu durum dramalara, operalara da yansımıştır; eserlerin bazılarında çayın tüketimi takdir edilmiş ve çayın romantik ilişkilerin kurulmasındaki olumlu etkisine dikkat çekilmiştir. Gelen misafire çay ikram etmek yaygındır. Ancak eğer ev sahibi size dünkü çayı ikram ediyorsa bu bir nevi sizden kurtulmak istediğini gösterir. Eğer aile bireyleri bir arada çay içmeyi bırakmışlarsa bir sorun var demektir.

Çay sohbetleri genellikle kişisel sorunlarla başlar, ilerleyen dakikalarda hayatın anlamı, Tanrı’nın varlığı gibi konulara döner. Konuşulan konu ne kadar soyutsa o kadar iyidir, çünkü çay içerken günlük telaştan unutmak amaçlanır. Sovyet döneminde çay içmek kadın sekreterler, laborantlar gibi ofis çalışanları için tek renklilikti. 60lar 70ler arasında çay aydınlar için mutfak yaşamının değişmez bir parçasıydı. 19. yüzyılda ise Ruslar çaylarını dişlerinin arasına sıkıştırdıkları bir küp şekerle tatlandırarak içerlerdi. Rusya’nın çeşitli yerlerinde çay farklı şekillerde hazırlanır. Ancak çoğunlukla limon, şeker veya reçel kullanılır. Çay poşetleri de yaygındır ancak çay hazırlanırken demlik kullanılacaksa genellikle kuvvetli çay harmanları kullanılır. Hazırlanan çaydan bardağa biraz koyulur, üzerine sıcak su eklenir ve daha sonra da şeker ve sütle tatlandırılır.Çay Rus hapishanelerinde de oldukça meşhurdur. Alkol gibi yüksek oranda kafa yapıcı maddeler genellikle yasaklanmıştır, bunların yerine yüksek konsantrasyonlarda zavarka veya chifir kullanılır.

SEMAVER

Semaver Rus çayıyla özdeşleşmiş bir malzemedir. Tibet güvecinin bir türevi, uyarlaması denilebilecek bu gereç civar kültürlere de taşınmış ve başka kültürlerin de parçası haline gelmiştir. Çaylar “podstakanniki” denilen bardaklarda içilir. Semaver 1700lerin ortalarına kadar Rusların çaydanlığı olarak görev yaptı. 1800 lü yıllarda ise, semaver Rus evlerinin sevilen bir odak noktası haline gelmiş ve her türlü toplantıların merkezinde yer aldı. Semaverlerin boyları ve şekilleri geçmişten günümüze değişti ve değişmeye de devam ediyor. Kimisi çok küçük, 3 litre kadar su alabilirken; 30 litre gibi bir hacimde su alabilecek semaverler de var. Semaverlerin çoğu Moskova’nın güneyinde Tula’da bir metal işleme merkezinde yapılır. Tula’da yapılmış en büyük semaverin 250lt hacme sahip olduğu kayıtlara geçmiştir. İlk semaverler İngiliz çay çömleklerine benziyor ama ağız yerine bir musluğu ve kolu var. Semaverler bakır, gümüş, bronz, demir gibi çeşitli metallerden yapılıyor. İlk zamanlarda çayın çok pahalı olmasıyla semaver de zenginliğin sembolü gibidir. Semaver sıcaklığın ve misafirperverliğin de bir göstergesidir ve konuklara çayı evin hanımı servis eder.

Çaya su kaynatmak için semaveri ateşin üzerine oturtmaya gerek yoktur. Semaveri diğer demliklerden benzersiz yapan belki de en önemli özelliği yanan odun veya kömürün cihazın gövdesine lehimlenmiş bir tüp sayesinde ısıtma sağlamasıdır. Kömürden gelen ısı suyu kaynatır ve çayı da sıcak tutar. Çay su bölmesinin üzerine oturtulmuş küçük ve içinde çok koyu dem bulunan bir demlikte durur. Semaverin içindeki su çayın demini açmak için kullanılır. Bugün fabrikalarda elektrikli semaverler de üretiliyor ve birçoğu güzel resimlerle dekore ediliyor. Ruslar çay hayatlarına girdikten sonra bu içeceğin etrafında kendilerine has gelenekler oluşturmuştur. Geçmişte kullanılan çaydanlıklar oval şekilli, uzun ağızlı ve kalın saplıydı. Çay bütün öğünlerin yanında alınır ve günün diğer kalan zamanlarında da bolca içilir. Semaverler evler, ofisler, trenler, restoranlarda mevcuttur. Hatta semaverler sıcak satış yapan sokak satıcılarında bile vardır.

1820 yılında Ruslar Tula’da kendi semaverlerini üretmeye başladılar ve süslü, dekoratif kolları, oymaları, resimleriyle semaver üretimi sanat icra edilen bir dal haline geldi. Küçük semaverler yaklaşık 45-50 cm civarında ev ve ofis kullanımı için olur. Basit bir kap olabilecekleri gibi taşınabilmesi için çıkarılabilir ayakları ve gıda koymak için çekmeceleri de bulunabilir. Semaverler dışında su kaynatmak için kışları sobaların üzerine konulan içindeki su kaynadığında ıslık çalan kalay kaplar, dış mekan kullanımı için uygun olan propan-bütan teneke kaplar vb de bulunur. Elektrikli ısıtıcılar, kettle gibi araçlar da kullanılıyor.

PODSTAKANNİK

Podstakannik ya da “çayın altındaki şey” denen tutacaklar Ruslar için geleneksel ve Rus çay kültürünün temsilcilerindendir. Metalden çoğunlukla da gümüşten yapılan bu tutacakların üzeri de oymalı olur. Çayı içen kişinin ısıyla direk temasını önlemek için kullanılır. Podstakannik için tasarlanmış cam bardaklar normal bir bardaktan daha fazla çay alır ve tren gibi hareketli yerlerde çay içerken dökülmeyi önlemede de yardımı olur. Bundan birkaç yıl öncesine kadar Rus Trenyolları’yla seyahat eden biri bu tutacaklı bardakları görme şansına sahipti, ancak günümüzde plastik bardaklar yaygınlaşmıştır. Evlerde de artık bardak veya kupalar daha yaygındır. Geleneksel Rus çayı hazırlanırken podstakannikli bardakların yanında kobalt mavisi ağ tasarımı ve 22 ayar altınla süslenmiş porselenleriyle meşhur Lomonosov çay setleri de kullanılır.

RUS ÇAY TARİFİ

Gerçek çay tiryakileri Rusya’da da poşet çayı sevmez. Çünkü poşet çay fabrikaların yerlerinden süpürülen çay tozudur. Poşet çaya “postacı çayı” da denir çünkü zarf içinde gelir. Çay yaparken dikkat edilmesi gereken en önemli unsurlardan biri çayı haşlamamaktır. Su kaynadıktan sonra çay demlenir. Ne önce ne de çok sonra. Eğer çay pişirilirse renkli bir sıvı elde edilse de bu gerçek bir çay olarak adlandırılmaz. Olsa olsa deri tabaklamada kullanılır. Bu kurallar iyi bir çay yapmak için evrensel maddelerdir. Ruslara özgü çay denilince “zavarka” akla gelir ve çay iki aşamalı olarak yapılır. Önce zavarka hazırlanır sonra da üzerine “kipyatok” (kaynamış su) eklenir. Kullanılan çay kaşıkları da oldukça dekoratif olarak tasarlanır. Örneğin matruşka desenli çay kaşığı ile Rusya için gelenekselleştirilmiştir.

Lütfen Kitabımız için Tıklayınız!

 

Okunma 7454 defa

Yorum Ekle

Gerekli olan (*) işaretli alanlara gerekli bilgileri girdiğinizden emin olun. HTML kod izni yoktur.

Tweet DünyaÇayEvi

Parse Error: Specification mandate value for attribute data-aria-label-part
09:19AM Apr 24